Dronryp, Salviuskerk
|
| Kerk |
|
De Salviuskerk (bijgenaamd d'Alde Wite oftewel de Oude Witte) was oorspronkelijk een romaanse kerk,
gebouwd in de 12e eeuw. Van die 12e-eeuwse kerk resteren nog stukken muur aan de noorzijde van de
huidige kerk. Het koor en de zuidmuur hebben meer een gotisch karakter. De kerk is in de veertiende
eeuw verlengd en in 1504 verhoogd. Door deze aanpassingen kreeg de kerk een gotisch uiterlijk.
De toren is in 1544 gebouwd door Mr. Anthonisz en is twee geledingen hoog. Er hingen oorspronkelijk 2
klokken in, van o.a. Geert van Wou uit 1493. Bij de start van de restauratie in 2013 is de kleinere
klok vervangen door 2 nieuw gegoten kleinere klokken. Aan de zuidzijde zit een hagioscoop die is gevuld
met een mozaïek van glasscherven die bij de recente restauratie zijn gevonden. Aan de zuidgevel bevindt
zich ook een fraaie poort, naast de toren. Deze is van baksteen met banden natuursteen en dateert uit 1650.
Het interieur is voorzien van lichtoker gehout meubilair uit de 17e eeuw. Tegen de zuidwand staat in de dooptuin de preekstoel met een klankbord uit ± 1650. De kerk heeft maar liefst zeven overhuifde herenbanken, bekroond met opzetstukken. Ze stammen uit de 17e eeuw en zijn geplaatst tegen de noordmuur en tegen de aan de oostzijde getimmerde wand die het koor afsluit. Verder hanger er vijf 18e eeuwse psalmborden. In de vloer liggen een fraaie collectie renaissancezerken uit de 16e en 17e eeuw. De kerk werd van 1997 tot 2001 gerestaureerd. Al kort na het begin van de restauratie werden bijzondere vondsten gedaan. Onder de pleisterlaag bleken muurschilderingen te zitten. De muurschilderingen tonen aan dat de kerk, of een deel ervan, ouder moet zijn dan 1544. De kerk is een rijksmonument. |
| Orgel |
| 16e eeuw |
| Er is een orgel aanwezig. Het wordt verkocht in 1686 aan Evert Havercamp te Leeuwarden. |
| 1652-1657 |
|
Er wordt aan een nieuw orgel begonnen door Arnold Bader en het wordt voltooid door Tobias Bader. Op of in het orgel staat
vermeld: Arn. et Tob. Baders me f.f. 1653 Aan de orgelkas is door verschillende vaklieden gewerkt. Harthouwer Schotanus leverde de stenen plinten onder de zuilen. Hilbrant Lieuwesz. en Jacob Cornelisz. waren kistenmakers. Sioerd Elckis ontvangt "draijloon" en Pieter Siorts wordt betaald voor beeldsnijden. Arnold Bader overlijdt in 1656, nog voor het orgel is voltooid. |
| 1711 |
| Herstelling door Jan Fransen te Zweins. |
| 1718 |
| Schoonmaak en herstel door Jan Hamensz. en Jan Fransen uit Berlikum. |
| 1720 |
| Sijbe Pieters uit Wirdum brengt een aangehangen pedaal aan. |
| 1764 |
|
A.A. Hinsz uit Groningen voert grote herstelwerkzaamheden uit: - repareren balgen - schoonmaken - front gefoelied - diverse registers verbeterd - tremulant aangebracht op het Onderpositief |
| 1783 |
| Johannes Spoorman uit Franeker voert een reparatie uit. |
| 1798 |
| Lambertus van Dam uit Leeuwarden herstelt en wijzigt het orgel. |
| 1823 |
| Reparatie door L.J. en J. van Dam uit Leeuwarden voor 543 gulden. |
| 1849 |
| Willem Hardorff uit Leeuwarden vervangt de Spitsfluit 2' discant en de Mixtuur van het positief voor een Viola di Gamba 8' (vanaf klein g) en een Salicionaal 4'. |
| 1864 |
| Willem Hardorff uit Leeuwarden vervangt de 3 spaanbalgen door een magazijnbalg. |
| 1883 |
| Reparatie door J.F. Kruse uit Leeuwarden. |
| 1909 |
| Reparatie door Fa. Bakker & Timmenga uit Leeuwarden. |
| 1917 / 1918 |
|
Ombouw en restauratie door Fa. Bakker & Timmenga uit Leeuwarden: - Onderpositief verandert in Rugwerk. - De orgelbalustrade wordt 1,40 meter naar voren gebracht. - De klaviatuur wordt verplaatst van 'midden achter' naar 'midden voor'. - Nieuwe laden, klaviatuur en registratuur. - De dispositie wordt veranderd met gebruikmaking van veel Bader materiaal. - De frontpijpen worden gedeeltelijk vervangen in zink. - De kassen worden schoongemaakt. |
| 1926 |
| Fa. Bakker & Timmenga uit Leeuwarden plaatst een nieuwe Vox Humana en een tremulant. |
| 1929 |
| Er wordt een elektrische windvoorziening geplaatst. |
| ± 1930 |
| Nieuwe vleugels worden aangebracht aan de kas van het Hoofdwerk. |
| 1998-2002 |
|
Restauratie en reconstructie door Fa. Bakker & Timmenga naar de situatie van 1653-1657: - Nieuwe windladen, klaviatuur en registratuur. - De Rugwerk-kas en de balustrade worden weer teruggeschoven. - De dispositie wordt die van 1788 (N.A. Knock) - Er worden 4 nieuwe registers gemaakt: - Mixtuur - Spitsfluit D 2' - Vox Humana 8' - Quintadeen 8' - De middentoonstemming wordt aangebracht. Adviseurs zijn Jan Jongepier en Theo Jellema uit Leeuwarden. |
| Dispositie |
| Hoofdwerk, CDEFGA - c''' | Onderpositief, CDEFGA - c''' | ||||||
|
Prestant Bourdon Baarpijp Octaaf Quintfluit Sexquialter Woudfluit Mixtuur Trompet |
8' 16' 8' 4' 3' 2 st. 2' 4-6 st. 8' |
Prestant Holpijp Quintadeen ● Fluit Octaaf Spitsfluit D ● Sifflet Mixtuur ● Vox Humana ● |
4' 8' 8' 4' 2' 2' 11/2' 3-4 st. 8' |
||||
| Pedaal, CDEFGA - d' | Werktuigelijke registers | ||||||
|
Aangehangen ● = geheel nieuw ● = nieuw, op 3 pijpen na |
Schuifkoppel 2 afsluitingen Tremulant 2 spaanbalgen gemaakt door L.J. en J. van Dam uit Leeuwarden voor de Galileërkerk te Leeuwarden. |
||||||
|
Toonhoogte: ruim een halve toon onder normaal Temperatuur: middentoonstemming Winddruk: 65 mm |
|||||||
| Geschiedenis over kerk en orgel |
| Verteller | : | Jan Jongepier (1941-2011) |
| Duur | : | 13 minuten en 5 seconden |
| Bron | : | Radio opname Omrop Fryslân uit 2002 |
| Bewerking op Psalm 22 Anthonie van Noordt (1617-1675) |
| Organist | : | Jan Jongepier |
| Duur | : | 8 minuten en 57 seconden |
| Bron | : | Radio opname Omrop Fryslân uit 2002 |